ชนิดของยุงที่สำคัญ

247 จำนวนผู้เข้าชม  |  ชนิดของยุงที่สำคัญ

ชนิดของยุงที่สำคัญ

ชนิดของยุงที่สำคัญในทางการแพทย์มี 4 สกุลได้แก่


  ยุงลาย (Genus Aedes)
  ยุงคิวเล็กซ์ หรือยุงรำคาญ (Genus Culex)
  ยุงก้นปล่อง (Genus Anopheles)
  ยุงเสือ หรือยุงฟิลาเรีย (Genus Mansonia)

 

ชนิดของยุงที่สำคัญ


  ยุงลายบ้าน (Aedes aegypti)

ตัวเต็มวัยลายชอบอาศัยอยู่ในบ้านและหากินในบ้าน ดูดเลือดคนเป็นอาหาร (indoor feeding mosquitoes) ชอบออกหากินในเวลากลางวัน มีช่วงเวลาออกหาอาหาร 2 ช่วง คือ เช้า (08:00-11:00 น) และบ่าย (14:00-16:00 น) หลังจากดูดเลือด 2-3 วันจะวางไข่ในน้ำขังตามภาชนะต่างๆภายในบ้าน เช่น ตามจานรองขาตู้ แจกันดอกไม้ ตุ่มน้ำ อ่างอาบน้ำ ในห้องน้ำ เป็นต้น หลังจากได้มีการรณรงค์ให้ทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ในบ้าน พบว่ายุงลายบ้านออกไปวางไข่นอกบ้านมากขึ้น ตามภาชนะที่ทิ้งกระจัดกระจาย อาทิยางรถยนต์ กระป๋องน้ำ ถุงพลาสติก ขวดยา เป็นต้น

  ยุงลายสวน (Aedes albopictus)

เป็นยุงพาหะนำโรคไข้เลือดออกและเป็นยุงท้องถิ่น พบในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มักพบตามสวนดอกไม้ สวนยางพาราชอบหากินในเวลากลางวัน เหมือนยุงลายบ้านหลังจากกินเลือด 2-3 วัน ตัวเต็มวัยจะวางไข่ตามแหล่งน้ำขังต่างๆ นอกบ้าน ตามสวนผลไม้ หรืออาจพบลูกน้ำตามโพรงต้นไม้ที่มีน้ำขัง หลังจากที่มีการรณรงค์ทำความสะอาดหรือเก็บกวาดทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ เช่น ตามสวนผลไม้ ของยุงประเภทนี้อย่างต่อเนื่อง ยุงชนิดนี้เข้ามาวางไข่ในบ้านและอยู่ร่วมกับยุงลายบ้าน

  ยุงก้นปล่องไดรัส (Anopheles dirus)

ยุงก้นปล่องชนิดนี้เป็น พาหะนำโรคมาลาเรียที่สำคัญในประเทศไทย มักพบในป่าลึก ยากต่อการควบคุม อาจพบลูกน้ำยุงชนิดนี้ตามน้ำขังของรอยเท้าสัตว์ บ่อพลอย หรือแอ่งน้ำขังนิ่งของโขดหินที่มีร่มเงา เป็นต้น ตัวเต็มวัยออกหากินในเวลากลางคืน โดยสามารถบินได้หลายกิโลเมตรเพื่อหาเหยื่อ หลังจากดูดเลือดประมาณ 2-3 วัน จะวางไข่และไข่เจริญเป็นลูกน้ำ ตัวโม่ง และตัวเต็มวัยต่อไป พบว่ายุงก้นปล่องไดรัสในประเทศไทยไม่ต้านทานหรือดื้อต่อสารเคมีที่ใช้ในการควบคุม ทั้งนี้ อาจเนื่องมาจากพฤติกรรมการหลีกหนีสารเคมี (avoidance behavior) ซึ่งจัดเป็นพัฒนาการอย่างหนึ่งเพื่อความอยู่รอด

  ยุงก้นปล่องเเมกคูลาตัส (Anopheles maculatus)

เป็นยุงก้นปล่องที่เป็นพาหะนำโรคมาลาเรียที่สำคัญอีกชนิดหนึ่ง พบมากทางภาคใต้ของประเทศไทยตามสวนยางพาราและสวนดอกไม้ ตัวอ่อนอาศัยตามลำธารน้ำไหลริน มีหญ้าขึ้นปกคลุมและมีแสงแดดส่องรำไร ตัวเต็มวัยบินออกหาอาหารในเวลากลางคืน โดยดูดกินเลือดโฮสต์ทั้งมนุษย์และสัตว์เลี้ยง พบว่ายุงอยู่ในกลุ่มนี้จัดเป็นยุงพาหะชนิดซับซ้อน (complex species) ในประเทศไทยมีมากกว่า 5 กลุ่มย่อย แต่ละกลุ่มมีความสำคัญแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ (Baimai,1989)

  ยุงก้นปล่องมินิมัส (Anopheles minimus)

ยุงก้นปล่องมินิมัสจัดเป็นพาหะนำโรคมาลาเรีย ซึ่งพบแพร่หลายในประเทศต่างๆ แถบทวีปเอเชียและเอเชียอาคเนย์รวมทั้งประเทศไทยด้วย ในประเทศไทยยุงก้นปล่องมินิมัสได้ถูกจัดเป็นยุงพาหะชนิดซับซ้อนที่นำเชื้อมาลาเรียและแพร่กระจายอยู่ทั่วไป ยุงชนิดนี้มีแหล่งที่อยู่อาศัยตามบริเวณชายป่าหรือชายเขาที่มีทำน้ำไหลริน และมีนิสัยชอบดูดเลือดคนภายในบ้าน ต่อมาเมื่อสภาพนิเวศวิทยาเกิดการเปลี่ยนแปลงทำให้แหล่งที่อยู่อาศัยของยุงชนิดนี้ลดน้อยลงไป

สภาพแวดล้อมต่างๆที่เปลี่ยนไปอันเนื่องมาจากการทำลายป่า รวมทั้งการใช้สารเคมีชนิดต่างๆ ทางด้านการเกษตรและทางด้านสาธารณสุข โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้ดีดีทีควบคุมมาลาเรียเป็นเวลานาน ทำให้ยุงชนิดนี้มีการเปลี่ยนแปลงด้านพฤติกรรมและมีการตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นโดยเข้ามาอยู่ใกล้ชิดมนุษย์มากขึ้น จนกลายเป็นยุงพาหะที่มีความสำคัญในบางพื้นที่ของประเทศไทย

  ยุงก้นปล่องแซนไดคัส (Anopheles sundaicus)

ยุงก้นปล่องแซนไดคัสเป็นพาหะนำโรคมาลาเรียในบริเวณพื้นที่ชายฝั่งทะเลบริเวณน้ำกร่อยของประเทศไทย ในประเทศอินโดนีเซียและศรีลังกายุงชนิดนี้เพราะพันธุ์อยู่ในบ่อเลี้ยงปลาน้ำเค็ม ในบ่อมักมีสาหร่ายสีเขียวลอยอยู่เป็นจำนวนมาก ทำให้เกิดร่มเงาเหมาะสำหรับการเพาะพันธุ์ของยุงชนิดนี้เป็นอย่างดี เนื่องจากสาหร่ายนี้เป็นอาหารของปลาที่เลี้ยงไว้ การกำจัดสาหร่ายเพื่อควบคุมก้นยุงก้นปล่องชนิดนี้จึงไม่เป็นที่ยอมรับของเจ้าของบ่อปลา

วิธีการแก้ปัญหาทำได้โดยการขุดคูลึกขึ้นโดยรอบบ่อเลี้ยงปลานั้น ย้ายปลาไปไว้ในคูที่ขุดใหม่ สูบน้ำส่วนใหญ่ออกจากบ่อทำให้สาหร่ายลงไปติดอยู่ที่ก้นบ่อแล้วถูกเผาตายไป จากนั้นสูบน้ำกลับเข้าบ่อที่ลึกพอที่จะทำให้เกิดสาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงินที่ก้นบ่อได้อีก ปลาก็จะมีสาหร่ายกินแต่ไม่มีสาหร่ายลอยที่ผิวน้ำ เมื่อขาดร่มเงา ยุงก้นปล่องแซนไดคัสก็จะไม่มาวางไข่ในบ่อนั้นอีก

  ยุงยักษ์ (Toxorhynchites sp)

ยุงยักษ์แพร่พันธุ์ตามแหล่งน้ำขังทั่วไป ส่วนใหญ่มักเป็นน้ำนิ่ง ที่มีเศษวัชพืชหรืออินทรีย์สาร พบมากตามบริเวณสวนผลไม้หรือสวนยางพารา ในประเทศไทยพบยุงยักษ์ได้ทั่วไปและมักอาศัยอยู่ร่วมกับยุงลายบ้านและยุงลายสวน บางครั้งอาจพบอยู่ร่วมกับยุงรำคาญ โดยเฉพาะทางภาคใต้และภาคตะวันออกของประเทศไทย ยุงยักษ์ทั้งเพศผู้และเพศเมียไม่ดูดเลือดเป็นอาหารเนื่องจากปากได้พัฒนาไว้สำหรับดูดของเหลวหรือน้ำหวานจากเกสรดอกไม้ พบว่าลูกน้ำยุงยักษ์ในธรรมชาติช่วยกำจัดลูกน้ำยุงลายและยุงรำคาญ ประเทศในแถบอเมริกากลางและใต้ใช้ยุงยักษ์ไปควบคุมยุงชนิดอื่น

  ยุงรำคาญ (Culex quinquefasciatus)

พบมากในแอฟริกาและเอเชีย วางไข่เป็นแพในน้ำเน่าเสีย ท่อระบายน้ำทิ้งแหล่งเพาะพันธุ์มักอยู่ใกล้บ้านไข่แพหนึ่งมีประมาณ 200-250 ฟอง ไข่ฟักภายใน 30 ชั่วโมง ที่อุณหภูมิ 24-30 องศาเซลเซียสออกหากินกลางคืนชอบกินเลือดคนในประเทศพม่า อินเดีย อินโดนีเชียยุงชนิดนี้เป็นตัวการสำคัญในการนำโรคฟิลาเรีย สำหรับประเทศไทยพบว่ายุงชนิดนี้สามารถนำเชื้อฟิลาเรียได้เช่นกันแต่ยังมีข้อมูลจำกัด นอกจากนี้อาจทำให้มีอาการคันแพ้ และเกิดแผลพุพองได้

  ยุงรำคาญ (Culex tritaeniorhynchus)

ยุงชนิดนี้เป็นตัวนำเชื้อไวรัส Japanese encephalitis ซึ่งทำให้เกิดโรคไข้สมองอักเสบพบทั่วไปในประเทศไทยแต่พบมากในจังหวัดภาคเหนือเช่น เชียงใหม่ เชียงราย อุตรดิตถ์ น่าน เป็นต้น แหล่งเพาะพันธุ์อยู่ตามท้องนา แหล่งน้ำที่เกิดจากรอยเท้าสัตว์ บ่อน้ำเล็กๆ ที่มีพืชน้ำลำธาร ชอบกินเลือดวัว ควาย หมูมากกว่าเลือดคนและนก ออกหากินตั้งแต่พลบค่ำจนตลอดคืน ส่วนมากหากินนอกบ้าน

  ยุงรำคาญ (Culex gelidus)

เป็นตัวนำเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดโรคไข้สมองอักเสบเช่นเดียวกับ Cx. tritaenio rhynchus แหล่งเพาะพันธุ์ เช่น สระน้ำ บ่อน้ำ หนองน้ำล้างคอกสัตว์ คูน้ำ เป็นต้น ชอบอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำที่มีพืชน้ำ หากินกลางคืนชอบกินเลือดสัตว์รวมทั้งคน

  ยุงรำคาญ (Culex fuscocephala)

เป็นตัวนำเชื้อไวรัส ที่ทำให้เกิดโรคไข้สมองอักเสบ พบตามหนองน้ำ บึง นาข้าว หากินกลางคืน ชอบกินเลือดสัตว์ เช่น วัว ควายสุกร นก และเลือดคน

 

 

แหล่งที่มาของรูป : thairath

Powered by MakeWebEasy.com